Ośrodek Edukacyjno-Dydaktyczny

Powstanie Ośrodka Edukacyjno-Dydaktycznego

Na początku lat 90-tych Ojcowski Park Narodowy, jako jeden z nielicznych wówczas w naszym kraju, rozpoczynał realizację programowych działań edukacyjnych. Wypracowywano zarówno teoretyczne założenia pracy edukacyjnej
w parku narodowym, jak i praktyczne formy prowadzenia takiej działalności, zapewniono właściwe przygotowanie merytoryczne pracowników odpowiedzialnych za edukację, wprowadzano odpowiednie struktury organizacyjne i nawiązywano niezbędne kontakty w kraju i zagranicą. Praca ta zaowocowała powstaniem w grudniu 1991 roku pierwszego w polskich parkach narodowych ośrodka edukacyjnego w OPN. Dzisiaj działalność edukacyjna jest czymś oczywistym w polskich parkach narodowych. W zespołach zajmujących się tą dziedziną pracują dziesiątki osób posiadających dobre przygotowanie i duże doświadczenie. Wiele z tych osób, rozwijając ośrodki edukacji na swoim terenie, uczestniczyło w pierwszych szkoleniach kadry w Ośrodku Edukacyjno-Dydaktycznym OPN.

Celem powołania Ośrodka Edukacyjno-Dydaktycznego Ojcowskiego Parku Narodowego było stworzenie profesjonalnej placówki edukacyjnej, wspierającej realizację zasadniczego celu parku narodowego, jakim jest ochrona powierzonych zasobów przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych. Zadaniem Osrodka jest też rozwój metod pracy związanych z edukacją przyrodniczą.


 Działalność Ośrodka 

Profil pracy ośrodka ukształtował się w ciągu pierwszych lat jego działalności. Propozycja programowa opiera się na założeniu, że właściwym efektem działań edukacyjnych jest zmiana świadomości, a co za tym idzie zachowań wobec środowiska. Długoletnia praktyka uczy, że efekt ten w niewielkim stopniu można osiągnąć przekazując tylko teoretyczną wiedzę. Znacznie lepsze efekty można osiągnąć, jeżeli wiedza poparta jest bezpośrednim doświadczeniem i emocjonalnym stosunkiem do poznawanej rzeczywistości. Taki efekt może zapewnić jedynie bezpośredni kontakt ze środowiskiem: przyrodą, krajobrazem, wytworami kultury. Metodyka pracy ośrodka skupia się więc na różnorodnych formach edukacji terenowej. Zajęcia terenowe, prowadzone poza klasą, były do tej pory niezwykle rzadko wykorzystywane w pracy polskich szkół. Propozycje ośrodka od samego początku starały się uzupełniać edukację szkolną o możliwość prowadzenia takich zajęć. Istniejące warunki i możliwości oraz potrzeby sprawiły więc, że ośrodek zaczął pełnić rolę przede wszystkim stacji terenowej, oferującej merytoryczne i organizacyjne możliwości prowadzenia zajęć terenowych na terenie Ojcowskiego Parku Narodowego i w jego otoczeniu. Takie sformułowanie oferty edukacyjnej Ośrodka Edukacyjno-Dydaktycznego OPN sprawiło, że park zaczął być postrzegany jako istotny element uzupełniający dotychczasowe możliwości edukacji szkolnej w regionie. Wpłynęło to na poprawę wizerunku OPN w oczach opinii publicznej, dostrzegającą dużą rolę społeczną jego działalności.

 Praca z nauczycielami jest jednym z najskuteczniejszych sposobów edukacji środowiskowej społeczeństwa. Występuje tu bowiem "efekt mnożnikowy": odpowiednio przygotowany nauczyciel jest w stanie przekazać swoją wiedzę i doświadczenie dziesiątkom i setkom swoich wychowanków. Ma on również możliwość rzeczywistego kształtowania postaw i wpływania na świadomość uczniów poprzez wieloletnią pracę z nimi. Dlatego też praca z nauczycielami stała się zadaniem priorytetowym ośrodka.

W roku 1992 opracowano wspólnie z dwoma brytyjskimi ośrodkami edukacyjnymi: Blancathra i Losehill Hall program warsztatów nauczycielskich "Praktyczne formy edukacji środowiskowej". Celem warsztatów jest przygotowanie nauczycieli do samodzielnego opracowania, organizacji i prowadzenia zajęć edukacyjnych w terenie. W kursach warsztatowych wzięło dotychczas udział ponad 1000 nauczycieli z całej Polski. W 2013 r. Ośrodek został laureatem konkursu Ministerstwa Środowiska na koncepcję warsztatów dla wychowawców przedszkolnych i nauczycieli szkół podstawowych, w ramach projektu "Małe czy duże - przyda się naturze" . Szkolenie to zostało zorganizowane w OPN we współpracy z MŚ.

W ostatnich latach w ośrodku rozwijane są także zagadnienia interpretacji dziedzictwa w odniesieniu do edukacji osób dorosłych. Podejście zorientowane na doświadczenia odbiorcy staje się coraz ważniejsze. Techniki interpretacji tworzą szansę na nowe, głębsze doświadczenia. Są też narzędziem wspierającym ochronę dziedzictwa, a w wielu przypadkach także jego akceptację. W 2016 r. po raz pierwszy odbyło się szkolenie z tego zakresu dla pracowników zespołów ds. edukacji małopolskich parków narodowych.

Regularne szkolenia pracowników małpolskich parków, zainicjowane przez OED OPN, odbywają się od 2013 r. Współpraca między małopolskimi parkami i dwoma krakowskimi uczelniami zaowocowała stworzeniem programu Przyjaciel parku narodowego, funkcjonującego od 2015 r.

Współpraca ze szkołami lokalnymi

Stała współpraca ze szkołami znajdującymi się w bezpośrednim otoczeniu Parku została uznana jako priorytetowe działanie mające na celu pozyskanie współpracy społeczności lokalnych.  Współpraca ze szkołami lokalnymi przybierała dotychczas różnorodne formy. Celem nadrzędnym jest tu utrzymywanie stałego kontaktu z nauczycielami, uczniami i ich rodzicami. Jedną z form tej współpracy były programy szkoleniowe adresowane do lokalnych nauczycieli. Kilkudziesięciu nauczycieli lokalnych szkół wzięło udział w organizowanych warsztatach nauczycielskich. Ponad dwudziestu z nich uczestniczyło w wielomiesięcznym programie szkoleniowym zorganizowanym wspólnie z Wojewódzkim Ośrodkiem Doskonalenia Nauczycieli.

Oprócz zajęć terenowych na terenie Parku pracownicy OED prowadzą w szkołach prelekcje, prezentacje, warsztaty oraz konkursy przyrodnicze.

Stałą formą współpracy z lokalnymi szkołami są budowane wspólnie projekty edukacyjne adresowane do społeczności lokalnych. Przy współpracy Zarządu Zespołu Jurajskich Parków Krajobrazowych w Krakowie został stworzony program edukacyjny "Szkolne Ostoje Przyrody". Idea tego programu, w który zaangażowało się ponad dwadzieścia szkół, polega na zagospodarowaniu otoczenia szkoły w formie tzw. użytku ekologicznego. Ekologizacja ogrodów szkolnych jest realizowana przez dzieci przy pomocy ich rodziców. Ośrodek Edukacyjno-Dydaktyczny OPN koordynował i wspierał merytorycznie także niektóre programy dotyczące ochrony przyrody, realizowane przez poszczególne szkoły lokalne (np. program ochrony bociana białego prowadzony w całej Polsce przez PTPP "ProNatura" z Wrocławia, inwentaryzacja nietoperzy we współpracy z Centrum Informacji Chiropterologicznej Instytutu Systematyki Zwierząt i Ewolucji PAN z Krakowa ).

Ważnym elementem współpracy ze szkołami lokalnymi są coroczne imprezy edukacyjne: "Zlot Nietoperzy" - rajd dla lokalnych szkół podstawowych odbywający się wiosną (organizowany od 2002 roku) oraz "Rajd Neandertalczyka" dla uczniów gimnazjów z gmin leżących wokół terenu Ojcowskiego Parku Narodowego (rajd odbywa się we wrześniu, od 2003 r.). Od 50 lat organizowana jest także "Ojcowska Złota Jesień" - impreza edukacyjna przeznaczona dla młodzieży szkół średnich zlokalizowanych w południowej części Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej i mieście Krakowie.

Zajęcia dla osób dorosłych

Ośrodek oferuje także kilkugodzinne zajęcia kameralno-terenowe dla osób dorosłych (nauczycieli szkół lokalnych, przewodników turystycznych, przedstawicieli różnych grup zawodowych pracujących lub prowadzących działalność gospodarczą na terenie OPN, itp.). Zajęcia te obejmują zagadnienia związane z przyrodą Parku i jej ochroną, a także wartościami historyczno-kulturowymi Parku. W zakres powyższej oferty wchodzą także spotkania dyskusyjne z osobami mieszkającymi na terenie OPN i w jego otulinie, w tym prowadzącymi działalność gospodarczą skierowaną na osoby odwiedzające Park (pracownicy biur obsługi ruchu turystycznego, restauratorzy, osoby prowadzące działalność handlową, oferujące noclegi w pokojach gościnnych itp.). Prowadzone są również warsztaty i zajęcia w terenie ze studentami różnych uczelni.

Współpraca krajowa i zagraniczna

Współpraca na szczeblu krajowym w zakresie edukacji przyrodniczej jest jednym z założeń działalności OED Ojcowskiego Parku Narodowego. Dotyczy ona ośrodków edukacyjnych w innych parkach narodowych, parkach krajobrazowych i Lasach Państwowych, uczelniach, instytucjach kultury i innych jednostkach zajmujących się tą formą działalności.

Ośrodek współpracuje także z instytucjami zagranicznymi: z Wydziałem Geografii Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Ivana Franki we Lwowie, Zapowiednikiem Miodobory, parkiem narodowym Góry Krzemienieckie na Ukrainie oraz Parkiem Narodowym Krka w Chorwacji. 



Ośrodek Edukacyjno-Dydaktyczny Ojcowskiego Parku Narodowego mieści się w zabytkowym budynku "Hotel pod Kazimierzem". Jest czynny od poniedziałku do piątku w godz. 7.30-15.30.

Pracownicy Zespołu do Spraw Edukacji i Turystyki

dr Anna Klasa - kierownik Działu Naukowo-Edukacyjnego
mgr Alicja Fischer - główny specjalista ds. edukacji
mgr Janusz Glanowski - główny specjalista ds. edukacji
Robert Cieślik - starszy referent ds. turystyki

 

W 2009 r. Ojcowski Park Narodowy otrzymał szczególne wyróżnienie i tytuł „Krzewiciela edukacji przyrodniczej i ekologicznej” w konkursowym przeglądzie ofert edukacyjnych parków narodowych „Edukacja dla Zrównoważonego Rozwoju”, organizowanym przez Polski Klub Ekologiczny. W 2015 Ośrodek Edukacyjno-Dydaktyczny otrzymał tytuł "Przyjaciela Młodzieży" przyznawany przez starostę krakowskiego.